Picture of Phuong Pham Mai
Ý nghĩa của việc ứng dụng thi pháp văn học dân gian để nghiên cứu một tác phẩm văn học dân gian hoặc một nhóm tác phẩm văn học dân gian cùng thể loại trong giai đoạn hiện nay.
by Phuong Pham Mai - Friday, 30 September 2016, 11:28 PM
 

Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng, sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể nhằm mục đích phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng, được phát sinh từ thời công xã nguyên thủy, phát triển qua các thời kỳ lịch sử cho tới ngày nay.

Về khái niệm thi pháp văn học dân gian (TPVHDG) theo ông Chu Xuân Diên: " TPVHDG là toàn bộ những đặc điểm về hình thức nghệ thuật, về phương thức và thủ thuật miêu tả, biểu hiện, về cách cấu tạo đề tài, cốt truyện và phương pháp xây dưngj hình tượng con người."

Hiện nay việc ứng dụng TPVHDG để nghiên cứu một tác phẩm VHDG hay một nhóm các tác phẩm VHDG cùng thể loại có ý nghĩa quan trọng mà qua đó, tác phẩm se được làm nổi bật cả về tư tưởng lẫn thẩm mỹ mà tác giả muốn truyền tải qua ngôn từ, nhân vật, cốt truyện, hệ thống hình ảnh, biểu tượng, kết cấu nhịp vần,v..v..

Ta lấy một ví dụ về việc ứng dụng TPVHDG trong các tác phẩm truyện cười. Đặc điểm thi pháp trong truyện cười thường được tìm hiểu qua kết cấu truyện, nhân vật, ngôn ngữ, xung đột trong truyện, nghệ thuật gây cười, tình huống gây cười,...

Cùng ứng dụng TPVHDG để phân tích truyện cười "Lợn cưới áo mới". Truyện có nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, kết cấu đơn giản như một màn kịch nhỏ, kể lại cuộc gặp gỡ thú vị, bất ngờ của hai  nhân vật là hai anh có tính hay khoe, mà của đem khoe chẳng đáng là bao. Một anh khoe lợn cưới bị sổng chuồng, một anh khoe chiếc áo mới may. Đọc truyện, chúng ta bật cười vì nhiều lẽ:

Về hành động, lời nói của nhân vật: Của chẳng đáng là bao, chỉ là chiếc áo và con lợn mà vẫn thích khoe. Kèm đó là cách khoe và lời khoe mang tính gây cười.

tác giả dân gian đã tạo ra tình huống ganh đua giữa hai nhân vật: người đi tìm lợn sống mà cứ nhấn mạnh là lợn cưới, Kẻ phải trả lời là không thấy lợn thì lại cố đưa thêm cái áo mới của mình vào. Cái trái tự nhiên, không hợp lẽ thường xuất hiện khiến tiếng cười chế diễu vang lên. Anh áo mới đứng mãi ở cửa, kiên nhẫn đợi suốt từ sáng đến chiều mà vẫn chưa khoe được áo. Đang tức tối thì lại bị anh lợn cưới khoe của trước, anh áo mới liền không bỏ lỡ cơ hội đợi cả ngày để khoe cái áo mới. Kết thúc bất ngờ của truyện tạo sự bất ngờ và thú vị cho người đọc.

Tính khoe của là thói thích trưng ra cho người khác biết mình giàu có, là thói xấu thường thấy của những người mới giàu (giàu xổi) thích học đòi. nó thể hiện qua cách ăn mặc, nói năng, giao tiếp.. kệch cỡm, lố lăng.

Tính khoe của là thói xấu của con người nói chung nhưng ở truyện này, nó lại mang một sắc thái khá đặc biệt. Nhân vật trong truyện không phải là khoe tài khoe lộc, khoe trí tuệ học vấn, công lao hay địa vị xã hội mà lại khoe những thứ tầm thường, nhỏ nhặt, chẳng đám đem khoe, vì thế mà mang lại tiếng cười cho người đọc.

Như vậy, qua việc ứng dụng TPVHDG để phân tích tác phẩm này, ta vừa có thể bật cười vì tình huống truyện đơn giản nhưng hài hước mà còn rút ra được bài học cụ thể: không nên có tính khoe khoang, nhất là khoe khoang về của cải. Tính khoe của biến con người thành những kẻ lố bịch, hợm hĩnh, trở thành đối tượng cho mọi người cười chê.

việc ứng dụng TPVHDG để nghiên cứu một tác phẩm VHDG hoặc một nhóm các tác phẩm VHDG cùng thể loại trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng. nó không chỉ mang đến hiệu quả trong việc chúng ta có thể hiểu được tác phẩm (nhóm tác phẩm) cần phân tích cũng như  hoàn cảnh tác phẩm ra đời, qua đó hiểu được xã hội đương thời mà còn giúp ta thấy được cái hay, cái đẹp, rút ra được những hiểu biết, những bài học kinh nghiệm cho bản thân.